Bij een statiegeldmodel betaalt de klant bij de maaltijd of het drankje een klein, terugbetaalbaar bedrag en krijgt hij dat terug bij het inleveren. Bij een leenmodel leent de klant de verpakking zonder vast statiegeld. Dat verschil bepaalt wat een systeem achter de toonbank nodig heeft: een leenmodel werkt alleen als elke verpakking een eigen code heeft en de klant met een kaart betaalt, niet cash. Retoer gebruikt voorafbetaald statiegeld.
Wat is het verschil tussen statiegeld en een leenmodel?
| Statiegeldmodel | Leenmodel | |
|---|---|---|
| Vooraf betaald | Een klein statiegeldbedrag | Geen vast statiegeld |
| Bij inleveren | Het statiegeld gaat terug naar de klant | Niets terug te betalen |
| Verpakkingen | Elke verpakking heeft een eigen code voor tracering | Elke verpakking moet een eigen code hebben |
| Betaling | Terugbetaling op een bankkaart, per digitale overschrijving of als vouchercode | Alleen kaartbetaling, geen cash |
Beide modellen willen hetzelfde: verpakkingen die terugkomen, gewassen worden en opnieuw gebruikt worden. Ze verschillen in wat iemand ertoe aanzet de verpakking terug te brengen.
Hoe werkt een statiegeldmodel?
De klant betaalt het statiegeld aan de kassa. Hij brengt de verpakking naar een retourpunt en krijgt het geld terug. De prikkel is eenvoudig en zichtbaar: het statiegeld is van hem om terug te halen.
Daarachter moet iemand het statiegeld beheren en verrekenen tussen uitbaters, retourpunten en operatoren. In het ontwerp van Retoer registreert een statiegeldregister elk bedrag per verpakking en verrekent het de saldi, en het statiegeld zit bij een neutrale beheerder, niet bij een operator. Stopt een operator, dan blijft het statiegeld veilig. Ons artikel over wie het statiegeld bezit als een hergebruikoperator stopt gaat daar dieper op in.
Hoe werkt een leenmodel?
De klant leent de verpakking, zoals een boek in de bibliotheek. Vooraf wordt geen vast bedrag aangerekend, dus is er bij het inleveren niets terug te betalen. Het systeem moet daarom weten wie welke verpakking meenam en wat er gebeurt als er een niet terugkomt.
Wat heeft een leenmodel nodig?
Uit het ontbreken van statiegeld volgen twee dingen:
- Genummerde verpakkingen. Elke verpakking draagt een eigen code, zodat het systeem ze aan een klant kan koppelen.
- Alleen kaartbetaling. Het systeem moet de klant kunnen identificeren, en cash kan dat niet. Een leenmodel valt dus af waar cash nog gangbaar is.
Ook een statiegeldmodel heeft baat bij genummerde verpakkingen, maar het hangt er niet van af dat het de klant kent.
Welk model gebruiken de meeste hergebruiksystemen?
De meeste gebruiken statiegeld. Volgens de European Reuse Barometer van Zero Waste Europe werkt 81 % van de 90 geanalyseerde hergebruikoplossingen met statiegeld vooraf. De barometer koppelt statiegeld niet aan het succes van een systeem. Het cijfer toont dus hoe gangbaar het model is, niet dat het beter werkt.
Waarom kiest Retoer voor voorafbetaald statiegeld?
Het tweede ontwerpprincipe van Retoer is voorafbetaald statiegeld: merkbaar maar laag, en hetzelfde in het hele systeem. Het geeft mensen een duidelijke reden om de verpakking terug te brengen.
De terugbetaling blijft zonder app. Afhankelijk van de opzet gaat ze naar een bankkaart, per digitale overschrijving of als QR-code of barcodevoucher voor de volgende aankoop. Het doel is minder dan 30 seconden, en de pilots testen welke methode bij welke omgeving past. Ons artikel over waarom terugbrengen zonder app moet werken legt uit waarom.
Wat je je afvraagt voor je een model kiest
Voor een initiatief, een stad of een operator die beide overweegt:
- Kan elke verpakking een eigen code dragen en kan het systeem die bij elke retour lezen?
- Betalen je klanten alleen met een kaart, of speelt cash nog mee?
- Wie beheert het geld of de data, en wat gebeurt er als die partij stopt?
- Welk model begrijpen klanten zonder uitleg?
Retoer is een open infrastructuur voor herbruikbare verpakkingen met statiegeld in België, ontwikkeld met Thomas More Hogeschool. Rotion is de eerste technologieleverancier die Retoer mee opstart, en andere leveranciers kunnen aansluiten op dezelfde open standaard. Bestaande initiatieven kunnen aansluiten op gedeelde retourpunten, wasbedrijven en logistiek en behouden hun merk en klanten. Bekijk wat Retoer biedt aan bestaande hergebruikinitiatieven of lees hoe het systeem werkt.
Run je een hergebruikinitiatief met een van deze modellen? Dan vergelijken we graag ervaringen. Neem contact op met het Retoer-team.



