Een gemeente kan hergebruik aanbesteden zonder zich aan één operator te binden door de standaard aan te besteden en niet een merk: één systeem waar elke operator onder dezelfde regels aan kan deelnemen, met data en statiegeld buiten handen van elke operator. Aarhus in Denemarken besteedde één systeem aan voor de hele stad. Het modelbestek van Retoer volgt dezelfde logica, zodat lokale aanbestedingen in België samenkomen in één open standaard in plaats van een lappendeken op te leveren. Retoer publiceert nog geen bestektekst. Dit artikel legt uit waarvoor zo’n bestek dient en wat een stad kan vragen.
Hoe kan een stad hergebruik aanbesteden zonder zich vast te zetten?
Het risico op afhankelijkheid zit in wat het bestek koopt. Koopt het een gesloten systeem, dan hangt de stad af van die leverancier voor verpakkingen, retourpunten en data. Stopt de operator, dan begint de stad opnieuw.
Het alternatief is aankopen tegen een open standaard. Het bestek beschrijft hoe verpakkingen worden geïdentificeerd, hoe retours worden geregistreerd en wie het statiegeld beheert. Elke operator die aan die beschrijving voldoet, kan meedingen. De stad houdt haar keuze en de inwoner houdt één manier om een verpakking terug te brengen.
Wat Aarhus deed: één aanbesteed systeem
In Aarhus besteedde de stad één hergebruiksysteem aan voor de hele stad. TOMRA baat het uit en het statiegeld gaat terug naar een bankkaart. Van januari 2024 tot december 2025 kwamen meer dan 1,6 miljoen bekers terug, een retourpercentage van 91 %, volgens de Europese Commissie.
Het bestek verklaart niet alles. Het terugbrengen gebeurt zonder app en de inleverautomaten staan dicht bij elkaar. Maar het bestek is de reden dat er één systeem is om naar terug te keren, en dat is de voorwaarde voor de rest. In ons artikel over hoe Aarhus zijn bekers terugkrijgt koppelen we elk resultaat aan zijn ontwerpkeuze.
Aarhus is geen Retoer-systeem. Het is een van de internationale voorbeelden achter de ontwerpprincipes van Retoer.
Waarom aparte bestekken een lappendeken opleveren
België heeft veel gemeenten en veel initiatieven. Als elke stad een eigen systeem aanbesteedt, is het resultaat voorspelbaar: andere verpakkingen, andere statiegeldbedragen, andere retourpunten, en geen mogelijkheid om in de ene stad een beker terug te brengen die in de andere is gekocht.
Dat treft wie de beker vasthoudt, want die wil één regel die overal geldt. Het schaadt ook de dichtheid: meerdere dunne netwerken in één gebied doen het slechter dan één dicht netwerk. Ons artikel over hoeveel retourpunten een systeem nodig heeft legt uit waarom.
Waarvoor dient een modelbestek?
Een modelbestek is een gedeelde basistekst die steden kunnen aanpassen, zodat hun aanbestedingen om dezelfde dingen vragen. Het plan van Retoer bevat er een, gebaseerd op het Deense model, zodat lokale aanbestedingen samenkomen in één open standaard.
Het doet drie dingen:
- Het bespaart elke stad om de eisen van nul af te schrijven.
- Het maakt offertes van verschillende operatoren vergelijkbaar.
- Het houdt elk lokaal systeem compatibel met de andere, zodat ze kunnen koppelen naarmate het netwerk groeit.
Retoer heeft de tekst nog niet gepubliceerd. Tot dan kan een stad de punten hieronder als checklist gebruiken.
Wat kan een bestek vragen?
Op basis van de ontwerpprincipes en de governanceregels van Retoer kan een bestek voor een hergebruiksysteem vragen om:
- Een open standaard. Elke operator, producent of waspartner kan onder dezelfde regels aansluiten.
- Terugbrengen zonder app. Niemand moet iets installeren of zich registreren.
- Eén neutrale standaardpool. Verpakkingen met eigen merk zijn, indien toegestaan, een aparte optie.
- Een minimale dichtheid van retourpunten als voorwaarde voor de uitrol in een gebied.
- Data en statiegeld bij een neutrale beheerder, nooit bij een operator, zodat ze veilig blijven als een operator stopt.
- Kostenneutraal voor de uitbater en prijsgelijkheid voor de consument.
- Dashboards met retourpercentages, volumes en impact voor de stad.
Hergebruikseisen in overheidsopdrachten en bij evenementen horen ook bij de beleidsvragen die Retoer steunt. In een bestek kan een stad die vraag omzetten in actie, zonder op nieuwe wetgeving te wachten.
Wat een stad nu kan doen
Een stad hoeft niet te wachten op een gepubliceerd modelbestek om zich voor te bereiden:
- Maak een lijst van de diensten die takeawayverpakkingen kopen of toelaten: evenementen, markten, kantines, openbare gebouwen.
- Vraag bestaande hergebruikinitiatieven in de buurt om retourpunten te delen in plaats van eigen te plaatsen.
- Bepaal welke van de bovenstaande eisen voor je stad niet onderhandelbaar zijn.
- Overleg met buurgemeenten je aanbesteedt, zodat jullie eisen op elkaar aansluiten.
Retoer is een open infrastructuur voor herbruikbare verpakkingen met statiegeld in België, ontwikkeld met Thomas More Hogeschool. Rotion is de eerste technologieleverancier die Retoer mee opstart, en andere leveranciers kunnen aansluiten op dezelfde open standaard. Organisaties kunnen nu al in hun eigen omgeving starten: een lokale opzet draait op de open standaard en sluit aan op het nationale systeem naarmate het netwerk groeit. Voor het stadsperspectief, zie wat Retoer biedt aan steden en gemeenten of lees hoe het systeem werkt.
Bereid je een aanbesteding voor hergebruik voor in een Belgische gemeente? Dan vergelijken we graag ervaringen. Neem contact op met het Retoer-team.



