Herbruikbare bekers werken in een stad als er één systeem is om ze naar terug te brengen en als terugbrengen bijna geen moeite kost. Het Deense Aarhus laat zien hoe dat eruitziet in een hele stad. Volgens de Europese Commissie kwamen er tussen januari 2024 en december 2025 meer dan 1,6 miljoen bekers terug, met een retourpercentage van 91%. Die resultaten volgen uit drie ontwerpkeuzes: de stad besteedde één systeem aan, het statiegeld gaat terug naar je bankkaart en de inleverautomaten staan dicht bij elkaar. Hieronder koppelen we elk resultaat aan een keuze en kijken we wat een Belgische stad nodig heeft om hetzelfde te doen.

Aarhus is geen Retoer-systeem. Het is een van de buitenlandse voorbeelden waarop de ontwerpprincipes van Retoer steunen.

Wat Aarhus gemeten heeft

Twee cijfers beschrijven het systeem. Het eerste is het retourpercentage: 91% over twee jaar, volgens de Europese Commissie. Het tweede is hoe vaak een beker rondgaat. Volgens TOMRA, dat het systeem exploiteert, maakten de meest gebruikte bekers in het eerste jaar 33 rondes. Dat cijfer gaat over de meest gebruikte bekers en is geen gemiddelde voor alle bekers.

De impact van hergebruik volgt uit die twee cijfers. Een beker vervangt pas wegwerpverpakking als hij terugkomt, gewassen wordt en opnieuw gebruikt wordt, en elke extra ronde is een extra gebruik van dezelfde beker.

Waarom krijgt Aarhus 91% van zijn bekers terug?

Aarhus maakt elke stap van het terugbrengen eenvoudig. Er is één systeem in de hele stad, dus elke beker gaat naar dezelfde automaten. Het statiegeld komt terug op je bankkaart, dus je hebt geen app of account nodig. En het inleveren zelf gaat snel, bij een dicht netwerk van inleverautomaten.

Eén aanbesteed systeem voor de hele stad

Aarhus besteedde één systeem aan voor de hele stad, en TOMRA exploiteert het. Voor wie een beker in de hand heeft, betekent dat één regel overal: elke beker past in elke automaat.

Het alternatief is een lappendeken. Elk initiatief heeft zijn eigen beker, zijn eigen statiegeld en zijn eigen inleverpunt, waardoor je een beker van de ene plek niet op de andere kwijt kunt. Duitsland toont waar dat toe leidt. Zaken moeten er een herbruikbare optie aanbieden, maar er is geen heffing, geen handhaving en geen gedeeld systeem. Volgens WWF Duitsland steeg het aandeel hergebruik in takeaway maar van 0,7% in 2022 naar 1,6% in 2023.

Twee ontwerpprincipes van Retoer komen uit die les. Principe 3 vraagt één neutrale standaardpool, met verpakkingen in eigen huisstijl als premiumoptie die apart gesorteerd wordt. Principe 7 ziet beleid als bondgenoot, met een modelaanbesteding voor steden zodat lokale aankopen naar één open standaard toegroeien. Retoer voegt er nog een principe aan toe: de pool, de data en het statiegeld liggen bij een neutrale beheerder en nooit bij een operator (principe 6). Zo blijft het systeem draaien als een operator stopt. Daarover gaat wie het statiegeld bezit.

Statiegeld terug op je bankkaart, zonder app

In Aarhus gaat het statiegeld terug via je bankkaart. Je hoeft niets te downloaden of een account aan te maken voor je een beker kunt inleveren.

Systemen die mislukken, hebben vaak het omgekeerde gemeen: drempels door apps en registratie. Kooky, een Zwitsers systeem met een app, QR-codes en speciale inleverbakken, stopte ondanks grote partners. Het eerste ontwerpprincipe van Retoer trekt uit beide voorbeelden dezelfde lijn: terugbrengen zonder app, met je bankkaart, in minder dan 30 seconden. Dat is het doel voor de ervaring. De uiteindelijke flow voor de consument wordt in de pilots getest.

Ook het statiegeld zelf telt. Principe 2 vraagt statiegeld vooraf dat je merkt, laag gehouden en gelijk in het hele systeem. Statiegeld vooraf is gebruikelijk in hergebruik: volgens Zero Waste Europe werkt 81% van de 90 gevallen uit de Reuse Barometer ermee.

Inleverautomaten dicht bij elkaar

De les die Retoer uit Aarhus haalt, is inleveren zonder app in combinatie met veel automaten op korte afstand. Terugbetaling via je bankkaart helpt alleen als er een automaat in de buurt is wanneer je je drankje op hebt.

Retoer maakt daar een harde regel van. Principe 4 legt een minimale dichtheid van retourpunten vast, en een gebied moet die halen voor de uitrol begint. Retourpunten gelden als publieke infrastructuur, vergelijkbaar met openbare vuilnisbakken.

Wat herbruikbare bekers in een Belgische stad nodig hebben

Wat België van Aarhus kan overnemen, zijn de keuzes rond de automaten. Die passen in een korte lijst.

  • Eén standaard over gemeenten heen. Met een modelaanbesteding koopt elke stad zelf aan, terwijl elke aanbesteding naar dezelfde open standaard toegroeit, zodat bekers vrij tussen steden kunnen bewegen.
  • Inleveren zonder app, met terugbetaling op je bankkaart, ontworpen om minder dan 30 seconden te duren.
  • Een minimale dichtheid van retourpunten, gecontroleerd voor de uitrol in een gebied.
  • Een neutrale beheerder die de pool, de data en het statiegeld beheert.
  • Beleid dat meehelpt: een prijsprikkel op wegwerpverpakkingen en eisen rond hergebruik bij overheidsaankopen en evenementen.

Retoer bouwt dit als open infrastructuur voor herbruikbare verpakkingen met statiegeld in België. Het wordt ontwikkeld in samenwerking met Thomas More. Rotion is de eerste technologieleverancier die Retoer mee opstart, en andere leveranciers kunnen aansluiten op dezelfde open standaard. Retoer test het systeem in gemeenten van verschillende grootte en in drukke zones. Voor de beleidskant lees je wat Retoer voor beleidsmakers doet. Voor de gemeentelijke kant, met de modelaanbesteding en dashboards met retourpercentages, ga je naar Retoer voor steden en gemeenten.

Werk je rond hergebruik voor een stad, een gemeente of een overheid? Dan horen we graag wat jouw regio nodig heeft. Neem contact op met het Retoer-team om over je gemeente te praten.